Ramazan'ın anlamı
Ramazan, hicrî takvimin dokuzuncu ayıdır. Kur'an'ın bu ayda indirilmeye başlandığını Kur'an'ın kendisi bildirir (Bakara 2:185). Oruç da bu ayda farz kılınmıştır.
Orucun amacını ayet tek kelimeyle söyler: takva, yani Allah'a karşı sorumluluk bilinciyle yaşamak. Aç ve susuz kalmak bunun yoludur. Asıl kazanılmak istenen, gün boyu diline, gözüne ve öfkene sahip olabilmektir.
Peygamberimiz (s.a.v.) orucu bir kalkana benzetir ve oruçluya, biri ona sataşırsa “Ben oruçluyum” demesini öğütler (Buhârî 1894). Yalan sözü ve yalanla iş görmeyi bırakmayanın yemesini içmesini bırakmasına Allah'ın ihtiyacı olmadığını da söyler (Buhârî 1903).
Müjdesi de büyüktür: Ramazan orucunu inanarak ve sevabını Allah'tan umarak tutanın geçmiş günahları bağışlanır (Buhârî 1901).
Kur'an'dan
يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ كُتِبَ عَلَيۡكُمُ ٱلصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى ٱلَّذِينَ مِن قَبۡلِكُمۡ لَعَلَّكُمۡ تَتَّقُونَ أَيَّامٗا مَّعۡدُودَٰتٖۚ فَمَن كَانَ مِنكُم مَّرِيضًا أَوۡ عَلَىٰ سَفَرٖ فَعِدَّةٞ مِّنۡ أَيَّامٍ أُخَرَۚ وَعَلَى ٱلَّذِينَ يُطِيقُونَهُۥ فِدۡيَةٞ طَعَامُ مِسۡكِينٖۖ فَمَن تَطَوَّعَ خَيۡرٗا فَهُوَ خَيۡرٞ لَّهُۥۚ وَأَن تَصُومُواْ خَيۡرٞ لَّكُمۡ إِن كُنتُمۡ تَعۡلَمُونَ
Ey İnananlar! Oruç, sizden öncekilere farz kılındığı gibi, Allah'a karşı gelmekten sakınasınız diye, size sayılı günlerde farz kılındı. İçinizden hasta olan veya yolculukta bulunan, tutamadığı günlerin sayısınca diğer günlerde tutar. Oruca dayanamıyanlar, bir düşkünü doyuracak kadar fidye verir. Kim gönülden iyilik yaparsa o iyilik kendisinedir. Oruç tutmanız eğer bilirseniz sizin için hayırlıdır
Bir Ramazan gününün ritmi
Ramazan'da gün sahurla başlar. Sahurdan sonra sabah namazını kılıp biraz Kur'an okumak, günün en sakin saatini Kur'an'a vermek demektir. Gündüz işin, okulun, evin olağan akışı sürer; fark dilinde ve sabrındadır.
İkindiden sonra mutfak hareketlenir ve iftara doğru zaman yavaşlar. Oruçlunun iftar edene kadar yaptığı duanın geri çevrilmeyeceği bildirilir (Tirmizî); sofrayı hazırlarken dilinden bir dua cümlesi geçsin.
Akşam yemeğinden sonra teravih gelir. Teravihten sonra erken yatmak, sahura ve sabah namazına kalkmayı kolaylaştırır. Son on günde bu düzen biraz değişir: geceler uzar, uyku kısalır, Kadir Gecesi beklenir.
Ramazan'ı nasıl yaşayabilirsin
Ramazan'ın günleri hızlı geçer. Ayın başında kendine birkaç sade hedef koymak, ayın sonunda “bu Ramazan da böyle geçti” dememenin en iyi yoludur.
- Sahura kalk, az da olsa bir şey ye. Peygamberimiz sahurda bereket olduğunu söyler (Buhârî 1923).
- Vakit girince iftarı geciktirme. İnsanlar iftarda acele ettikçe hayır üzere olmaya devam eder (Buhârî 1957). Bir hurma ya da biraz suyla başlamak sünnettir.
- Her gün belli bir miktar Kur'an oku. Günde bir cüz ay sonunda bir hatim eder; daha azı da güzeldir.
- Teravihi camide ya da evde, acele etmeden kıl.
- Son on günde gecelere daha çok zaman ayır; Kadir Gecesi bu gecelerin içindedir. İmkânın varsa itikâfa gir.
- Fitreni bayram namazından önce ver; zekâtın varsa bu ayda vermeyi düşün.
- İftar sofranı paylaş. Bir oruçluya iftar ettirmek bu ayın en güzel adetlerindendir.
- Ramazan'ın son gecesini de ihmal etme; bayram sabahına tekbirle uyanmak bu ayın güzel kapanışıdır.
Kolaylıklar ve farklı görüşler
Hasta olan ve yolculukta bulunan, tutamadığı günleri sonra kaza eder. Oruca gücü yetmeyen yaşlılar ve iyileşme umudu olmayan hastalar fidye verir. Hamilelik ve emzirme gibi durumlarda da kolaylık vardır. Kendi durumun için bir hocaya ya da Diyanet'in fetva hattına danışmak en sağlıklısıdır.
Unutarak yiyip içmek orucu bozmaz; hatırladığın anda bırakıp orucuna devam edersin (Buhârî 1933).
Oruç tutamadığın günlerde de Ramazan'ın dışında kalmış sayılmazsın. Dua ve zikir edebilir, sadaka verebilir, iftar sofralarına katkıda bulunabilirsin; Kur'an dinlemek de her zaman mümkündür.
Ramazan'ın başlangıcı konusunda âlimler arasında farklı görüşler vardır: bazıları hilalin gözle görülmesini, bazıları astronomik hesabı esas alır. Türkiye'de Diyanet hesaba dayalı ortak takvimi uygular; bu yüzden başka ülkelerdeki tarihler bir gün farklı olabilir.
Bir de iftar anı var. Peygamberimizin orucunu açarken söylediği nakledilen kısa dua aşağıda.
Bu güne bir dua
ذَهَبَ الظَّمَأُ، وَابْتَلَّتِ الْعُرُوقُ، وَثَبَتَ الْأَجْرُ إِنْ شَاءَ اللَّهُ
Zehebe'z-zameü ve'btelleti'l-urûku ve sebete'l-ecru inşâallah.
Susuzluk gitti, damarlar ıslandı; Allah dilerse sevap da kesinleşti.
Merak edilenler
Ramazan ne zaman başlıyor, ilk oruç ne zaman?
İlk oruç, sayfanın üstündeki başlangıç tarihinde tutulur. İlk teravih bir önceki akşam yatsı namazından sonra kılınır, ilk sahur da o gecenin sonunda, imsaktan önce yapılır.
İftar duası nedir?
Peygamberimizin orucunu açarken söylediği nakledilen dua: “Zehebe'z-zameü ve'btelleti'l-urûku ve sebete'l-ecru inşâallah” (Ebû Dâvûd 2357). Yaygın olarak okunan “Allâhümme leke sumtü…” duası da Ebû Dâvûd'da geçer; ancak mürsel bir rivayettir, yani senedinde kopukluk vardır.
Teravih kaç rekât?
Hanefî mezhebinde ve Türkiye'de yaygın uygulama 20 rekâttır. Sekiz rekât kılınmasını savunan âlimler de vardır; bu konuda farklı görüşler bulunur. Hangisini kılarsan kıl, teravih sünnettir; acele etmeden, huzurla kılmaya özen göster.