Takvim neden hicretle başlar
Hicri takvim, Muharrem ayının ilk günüyle başlar. Ayın hareketine göre işlediği için bir yıl yaklaşık 354 gündür; bu yüzden dini günler her yıl güneş takviminde on bir gün kadar öne gelir.
Peygamberimiz zamanında yıllar numarayla sayılmazdı. Hz. Ömer döneminde sahabe bir takvim belirlemek için istişare etti ve başlangıç olarak hicret yılı seçildi. Hicret aslında Rebîülevvel ayında gerçekleşmişti; ama hac dönüşüne denk gelen ve hürmetli aylardan olan Muharrem, yılın ilk ayı kabul edildi.
Bu seçimin bir anlamı var: Müslümanlar zamanı, inancı uğruna yurdunu bırakıp yola çıkan bir topluluğun hikâyesiyle saymaya karar verdi. Kur'an da ayların sayısını ve içlerinden dördünün hürmetli olduğunu şöyle bildirir:
Kur'an'dan
إِنَّ عِدَّةَ ٱلشُّهُورِ عِندَ ٱللَّهِ ٱثۡنَا عَشَرَ شَهۡرٗا فِي كِتَٰبِ ٱللَّهِ يَوۡمَ خَلَقَ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضَ مِنۡهَآ أَرۡبَعَةٌ حُرُمٞۚ ذَٰلِكَ ٱلدِّينُ ٱلۡقَيِّمُۚ فَلَا تَظۡلِمُواْ فِيهِنَّ أَنفُسَكُمۡۚ وَقَٰتِلُواْ ٱلۡمُشۡرِكِينَ كَآفَّةٗ كَمَا يُقَٰتِلُونَكُمۡ كَآفَّةٗۚ وَٱعۡلَمُوٓاْ أَنَّ ٱللَّهَ مَعَ ٱلۡمُتَّقِينَ
Allah'ın gökleri ve yeri yarattığı günkü yazısında, Allah'a göre ayların sayısı onikidir. Bunlardan dördü hürmetli aydır. Bu dosdoğru bir nizamdır. Öyleyse o aylar içinde kendinize yazık etmeyin, topyekun sizinle savaşan putperestlerle siz de topyekun savaşın, Allah'ın sakınanlarla beraber olduğunu bilin
Yeni yılı nasıl karşılayabilirsin
Hicri yılbaşına özel bir ibadet bildirilmez. Bu da onu, geçen yıla dönüp bakmak ve yeni yıla bir niyetle başlamak için sakin bir fırsat yapar.
- Muharrem hilalini gördüğünde ya da yeni ayın girdiğini öğrendiğinde aşağıdaki hilal duasını oku.
- Geçen yılı düşün: Neye şükrediyorsun, neyi geride bırakmak istiyorsun? Bunları bir kâğıda yaz.
- Yeni yıl için küçük ve sürdürülebilir bir niyet edin; her gün birkaç ayet okumak ya da bir vakti daha özenle kılmak gibi.
- Muharrem'de nafile oruç tut. Peygamberimiz, Ramazan'dan sonra en faziletli orucun Allah'ın ayı Muharrem'de tutulan oruç olduğunu söyler (Müslim 1163).
- Aşure gününü ve yılın diğer mübarek günlerini takvimine şimdiden işaretle; Aşure, Muharrem'in onuncu günüdür.
- Hicreti anlatan bir siyer kitabından birkaç sayfa oku, çocuklarına anlat.
- Yeni yılın ilk gününü küçük bir sadaka ya da sessiz bir iyilikle başlat.
Hicret ve niyet
Hicret; Peygamberimizin Hz. Ebû Bekir'le birlikte geceleyin Mekke'den çıkması, üç gece Sevr mağarasında saklanması ve günler süren yolculuğun ardından Medine'ye varmasıyla tamamlandı. Medine'de onları bekleyen Ensar ile Mekke'den gelen Muhacirler arasında kurulan kardeşlik, ilk Müslüman toplumun temeli oldu.
Buhârî'nin Sahîh'ini açan hadis bir hicret hadisidir. “Ameller ancak niyetlere göredir” diye başlar ve niyeti, insanların neden hicret ettiği üzerinden anlatır (Buhârî 1).
Hicret, yola çıkanlar için büyük bir sınavdı: yurdunu, malını, bazen ailesini geride bırakmak. Kur'an, hicret edenlerle onlara kucak açan Ensar'ı birlikte över (Tevbe 9:100).
Peygamberimiz hicretin herkesin her gün yapabileceği bir anlamını da söyler: Gerçek muhacir, Allah'ın yasakladığı şeyleri terk edendir (Buhârî 10).
Yeni yıl için yapılacak en anlamlı şey belki de budur: bırakmak istediğin bir alışkanlığı seçmek ve onu bu yılın hicreti saymak.
Bilmen gerekenler
Bazı çevrelerde yıl sonunda ve yılbaşında, belli sayıda tekrarlanan “yılbaşı duaları” dolaşır. Bunların sahih hadis kitaplarında bir kaynağı yoktur. Yeni yıla dua ile girmek elbette güzeldir; yalnızca belirli bir duaya belirli bir sevap bağlayan iddialara temkinle yaklaşmak gerekir.
Hicri takvim bugün de Ramazan'ın, haccın, kandillerin ve zekât yılının hesabında kullanılır; ibadet hayatının saati hâlâ ona göre işler.
Muharrem, dört hürmetli aydan biridir. Bu ayların edebi, ayetteki ifadesiyle kendine yazık etmemektir: kul hakkından, kırıcı sözden ve günahtan uzak durmak.
Muharrem, Peygamberimizin torunu Hz. Hüseyin'in Kerbela'da şehit edildiği aydır. Bu yüzden yeni yılın ilk günleri ümmetin hafızasında hem bir başlangıcı hem de derin bir hüznü taşır.
Bu güne bir dua
اللَّهُمَّ أَهْلِلْهُ عَلَيْنَا بِالْيُمْنِ وَالْإِيمَانِ، وَالسَّلَامَةِ وَالْإِسْلَامِ، رَبِّي وَرَبُّكَ اللَّهُ
Allâhümme ehillehû aleynâ bi'l-yümni ve'l-îmân, ve's-selâmeti ve'l-islâm. Rabbî ve rabbükellâh.
Allah'ım, bu hilali üzerimize bereket ve imanla, esenlik ve İslam ile doğdur. (Ey hilal,) benim Rabbim de senin Rabbin de Allah'tır.
Merak edilenler
Hicri yılbaşı ne zaman?
Hicri yılbaşı, Muharrem ayının birinci günüdür. Ay takvimine göre belirlendiği için her yıl yaklaşık on bir gün öne gelir; bu yılki tarih sayfanın üstünde.
Hicri yılbaşında ne yapılır?
Bu güne özel bir ibadet yoktur. Yeni hilal duasını okumak, geçen yılın muhasebesini yapmak, yeni yıla bir niyetle başlamak ve Muharrem'de nafile oruç tutmak güzel seçeneklerdir.
Muharrem ayında oruç tutmak sünnet mi?
Evet. Peygamberimiz, Ramazan'dan sonra en faziletli orucun Muharrem'de tutulan oruç olduğunu söyler (Müslim 1163). Ayın onuncu günü olan Aşure orucu ise bunların en bilinenidir.