Berat ne demek?
Berat, Arapçada “kurtulmak, temize çıkmak” anlamına gelir; mahkemede “beraat etmek” sözü de aynı köktendir. Şaban ayının 15. gecesine, yani 14'ünü 15'ine bağlayan geceye Berat Gecesi denir. Arapçada bu geceye Şaban'ın yarısı gecesi anlamında “Leyletü'n-nısf min Şa'bân” da denir.
Şaban, Peygamberimizin (s.a.v.) Ramazan dışında en çok oruç tuttuğu aydı. Hz. Âişe, onun hiçbir ayda Şaban'daki kadar çok oruç tuttuğunu görmediğini anlatır (Buhârî 1969). Berat Gecesi de bu ayın ortasında, Ramazan'a hazırlığın tam içinde gelir.
Bu gecenin özü af umududur. Kur'an'ın bu konudaki en umut veren ayetlerinden biri şudur:
Kur'an'dan
۞قُلۡ يَٰعِبَادِيَ ٱلَّذِينَ أَسۡرَفُواْ عَلَىٰٓ أَنفُسِهِمۡ لَا تَقۡنَطُواْ مِن رَّحۡمَةِ ٱللَّهِۚ إِنَّ ٱللَّهَ يَغۡفِرُ ٱلذُّنُوبَ جَمِيعًاۚ إِنَّهُۥ هُوَ ٱلۡغَفُورُ ٱلرَّحِيمُ
De ki: "Ey kendilerine kötülük edip aşırı giden kullarım! Allah'ın rahmetinden umudunuzu kesmeyin. Doğrusu Allah günahların hepsini bağışlar. Çünkü O, bağışlayandır, merhametlidir
Bu geceyi nasıl geçirebilirsin
Uzun bir listeye ihtiyacın yok. Aşağıdakilerden birkaçını seçip gönülden yapman yeter. Gecenin ruhu tövbe ve istiğfardır.
Gecenin bir bölümünü sessizce kendinle baş başa geçir: geçen yılı, kırdığın insanları, ertelediğin tövbeleri düşün. Tövbe pişmanlıkla başlar; günahı bırakmak ve ona dönmemeye niyet etmekle tamamlanır. Üzerinde bir kul hakkı varsa onu sahibine ödemek de tövbenin parçasıdır.
- Yatsıdan sonra sakin bir köşede birkaç sayfa Kur'an oku.
- Kaza namazın varsa kıl; yoksa teheccüd ya da birkaç rekât nafile namaz kıl.
- İstiğfar et. Aşağıdaki Seyyidü'l-istiğfar'ı ya da kısa bir “Estağfirullah”ı tekrar edebilirsin.
- Küs olduğun biri varsa barışmak için ilk adımı at; kalbindeki kini bırakmaya niyet et.
- Peygamberimize salavat getir; anne babana ve vefat etmiş yakınlarına dua et.
- İmkânın varsa sessizce bir sadaka ver.
- Sabah namazına kalkmaya niyet ederek yat; gecenin bereketini sabahla tamamla.
Ramazan'a iki hafta kala
Berat Gecesi'nden sonra Ramazan'a yaklaşık iki hafta kalır. Bu iki hafta, gecenin sana bıraktığı niyeti işe dökmek için iyi bir aralıktır.
Kaza orucun varsa bitirmeye çalış. Hz. Âişe, Ramazan'dan kalan kaza oruçlarını ancak Şaban'da tutabildiğini anlatır (Buhârî 1950). Şaban'ın son günleri bunun için hâlâ yeterli bir zamandır.
Barışmadığın biri varsa bu iki haftada barış. Berat Gecesi'yle ilgili rivayetlerde kin tutanın bu bağışlanmanın dışında kaldığı söylenir. Senetleri tartışmalı olsa da sahih bir hadiste, bir Müslümanın kardeşine üç günden fazla küs durmasının helal olmadığı açıkça bildirilir (Buhârî 6077).
Ramazan için evde küçük bir düzen kur: sahurda ne yiyeceğini, teravihi nerede kılacağını, Kur'an'ı günün hangi saatinde ve kaç sayfa okuyacağını şimdiden belirle.
Rivayetler ve farklı görüşler
Şaban'ın 15. gecesiyle ilgili rivayetler İbn Mâce, Tirmizî ve Ahmed b. Hanbel'in Müsned'i gibi kaynaklarda geçer. Bunlardan biri, Allah'ın bu gece kullarına rahmetle baktığını ve Allah'a ortak koşan ile kin tutan dışında herkesi bağışladığını bildirir.
Bu rivayetlerin senetleri birçok hadis âlimince zayıf bulunur; bazı âlimler ise farklı yollardan gelmelerini birbirini destekleyen bir delil sayar. Bu gecenin “kaderlerin yazıldığı gece” olduğu inancı da tartışmalıdır. Duhân suresinde geçen “kutlu gece”yi (Duhân 44:3) müfessirlerin çoğu Kadir Gecesi olarak anlar.
Buna rağmen bu gece bizim geleneğimizde asırlardır saygıyla karşılanmış, dua ve tövbeyle ihya edilmiştir. Kandilleri özel ibadetlerle anmayı uygun görmeyen âlimler de vardır. Bazı kitaplarda geçen yüz rekâtlık “Berat namazı” ise uydurma bir rivayete dayanır; bu gece kılacağın namaz, kaza ya da nafile namazdır. Türkiye'deki yaygın yaklaşım da geceyi herkesin bildiği genel ibadetlerle değerlendirmektir.
Bu güne bir dua
اللَّهُمَّ أَنْتَ رَبِّي، لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ، خَلَقْتَنِي وَأَنَا عَبْدُكَ، وَأَنَا عَلَى عَهْدِكَ وَوَعْدِكَ مَا اسْتَطَعْتُ، أَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّ مَا صَنَعْتُ، أَبُوءُ لَكَ بِنِعْمَتِكَ عَلَيَّ، وَأَبُوءُ لَكَ بِذَنْبِي، فَاغْفِرْ لِي، فَإِنَّهُ لَا يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلَّا أَنْتَ
Allâhümme ente Rabbî, lâ ilâhe illâ ente, halaktenî ve ene abdüke, ve ene alâ ahdike ve va'dike mesteta'tü, e'ûzü bike min şerri mâ sana'tü, ebûü leke bi-ni'metike aleyye, ve ebûü leke bi-zenbî, fağfir lî, fe innehû lâ yağfiru'z-zünûbe illâ ente.
Allah'ım, Sen benim Rabbimsin. Senden başka ilah yoktur. Beni Sen yarattın, ben de Senin kulunum. Gücüm yettiğince Senin ahdine ve vaadine bağlıyım. Yaptıklarımın şerrinden Sana sığınırım. Bana verdiğin nimeti Sana itiraf ederim, günahımı da Sana itiraf ederim. Beni bağışla; çünkü günahları Senden başka bağışlayan yoktur.
Merak edilenler
Berat Kandili ne zaman?
Berat Kandili, Şaban ayının 15. gecesidir; yani 14'ünü 15'ine bağlayan gece. Ramazan'dan yaklaşık iki hafta önce gelir ve sayfanın üstündeki tarihin akşamı başlar.
Berat Kandili duası nedir?
Bu geceye özel olarak sahih kaynaklarda bildirilen bir dua yoktur. Gecenin ruhuna en uygun olan af dilemektir. Peygamberimizin “istiğfarın efendisi” dediği Seyyidü'l-istiğfar (Buhârî 6306) bunun için güzel bir seçimdir. Kendi dilinle, kendi cümlelerinle de dua edebilirsin.
Berat Kandili'nde oruç tutulur mu?
Şaban'ın 15. gününe özel oruç tavsiye eden rivayet çok zayıftır. Ancak Şaban'da oruç tutmak sünnettir (Buhârî 1969). Bu niyetle kandil gününde ya da Şaban'ın başka günlerinde nafile oruç tutabilirsin.